Katholiek Nieuwsblad

Sociobiologie van het gezin

Sociobiologie van het gezin
Foto: AP

De sociobiologie viert het veertigjarig jubileum van het ‘zelfzuchtige gen’ (Richard Dawkins). Maar wat voor sociobiologische conclusies kunnen we uit het gezin trekken?

In het begin van de jaren tachtig van de vorige eeuw verdiepte ik mij intensief in de sociobiologie van de mens (human sociobiology). Het ging toen vooral over beïnvloeding of zelfs verregaande bepaaldheid van menselijke samenlevingen door ‘zelfzuchtige genen’. Er waren verhitte discussies tussen voor- en tegenstanders van deze controversiële benadering. Richard Dawkins speelde er een prominente rol bij en verdedigde het atheïsme.

Uitwisselingen

In die tijd was ik eens op een verjaardagsfeestje van een zus die kleine kinderen had. Er kwamen familieleden en kennissen en er werden cadeautjes meegebracht. Familie maakte van de gelegenheid gebruik om ook wat voor de kleintjes mee te nemen. Het was een wirwar van uitwisselingen die kritisch werd gadegeslagen door een neefje van een jaar of vijf. Na geduldige observatie zei hij bedachtzaam: “Familie is wat cadeautjes geeft.” Ik vond dat een zeer schrandere conclusie. Je kunt familie ook herkennen aan gelijkenis met opa of oma, maar die cadeautjes vormden een praktisch criterium, dat bovendien sociobiologisch verantwoord was. Je geeft die cadeautjes immers om bij te dragen tot de overlevingskansen van de begunstigde kinderen.

Rollenpatroon

Die zus had zelf als kind ook eens het rollenspel in familieverband geobserveerd. Ze kwam vaak bij een echtpaar zonder kinderen en toen de man des huizes eens bij de afwas een schort droeg, zei ze misprijzend: “Puh, een man die werkt!” Dat had ze nog nóóit gezien. Het strookte niet met het rollenpatroon zoals zij dat had leren kennen.

Familieverbanden

Familieverbanden liggen stevig verankerd in de genetische structuren van Homo sapiens, evenals de rollen die erin worden gespeeld. Ze behoren tot de scheppingsorde en zullen nooit verdwijnen, maar er zijn wel variaties op mogelijk en de Bijbel laat er geen misverstand over bestaan dat familiale betrekkingen niet het hoogste goed vormen.

Feministisch protest

Er was indertijd veel feministisch protest tegen de implicaties van de sociobiologie. Marxisten geloofden in gelijkheid en kregen er de stuipen van. Je kunt de mensen niet langdurig met onzin aan het lijntje houden en het ‘wetenschappelijke socialisme’ kreeg mede door de sociobiologie een doodsklap.

Genderideologie

Maar getuige de missionerende genderideologie zit er nog steeds leven in die linkse brouwerij. Het is waar dat sein und sollen of is and ought niet met elkaar samenvallen, maar flagrante strijd met natuurwetten pleit niet voor een ideologie. Je zou zeggen dat bij die genderideologen het gezonde verstand toch ooit eens moet doorbreken, wat trouwens ook geldt voor ideologen aan de andere kant van het politieke spectrum, veelal samengevat in de term neoliberalen.

Traditionele familie

Het is goed, en viel ook te verwachten, dat de Vaticaanse familiesynode een lans brak voor de traditionele familie die het uitgangspunt vormt voor culturele uitwaaiering in vele richtingen. Abraham moest zijn voorvaderen met hun afgoden verlaten en op reis gaan naar onbekende verten. Hij moest wegtrekken uit familiale tradities en mocht zich niet opsluiten in conservatisme. Het was een traditie eerstgeboren zonen te offeren, maar Abraham mocht daar niet aan meedoen.

Levenservaring

In de evangeliën geldt het zelfs als een deugd familie te verlaten om Jezus te volgen. Familie is geen absolute waarde, maar behoort wel tot de structuren van menselijke socialiteit, nu en in de toekomst. Dat is een uitgangspunt dat verdediging verdient, juist omdat er tradities in worden bewaard die de levenservaring van generaties bevatten en dus nodig zijn voor pogingen die te overstijgen.

Vrije instemming

Familietradities zoals eerwraak en polygynie zijn primitief en verdienen geen verdediging, hoewel ze, evenals verkrachtingen, sociobiologisch goed te verklaren zijn. Er blijkt uit dat mensen van lagere wezens afstammen voor wie het familieleven vooral een masculiene voortplantingsstrategie is, waarin vrouwelijke vrijheid geen rol speelt. Van vrije instemming van de vrouw is in deze configuraties nergens sprake, terwijl die met name in het christendom van cruciaal belang is voor de geldigheid van een huwelijk. Zózeer is dit het geval dat van het ja-woord van de onbevlekt ontvangen maagd Maria het heil van heel de mensheid afhangt. De man is in dit opzicht maar een bijverschijnsel van de vrouwelijke evolutie.

Als muziek in de oren

Dat zou feministen als muziek in de oren moeten klinken. Beschouw je de man dan nog als middel van de vrouw om gezonde maagden mee voort te brengen, dan rijst de vraag waar dát dan weer goed voor is. Dat gaat de sociobiologie te boven, maar het is geen schande een dienstmaagd van de theologie, ancilla theologiae, te zijn. Er is dus werk aan de winkel voor koene systeembouwers in de geest van Thomas van Aquino. Als zij hun werk goed doen zullen typen als Dawkins spoedig tot het verleden behoren.

Ben Hoffschulte is rechtsfilosoof te Leuven.


Tags

© Katholiek Nieuwsblad