Katholiek Nieuwsblad

Evolutieleer, postmodernisme & politieke correctheid

  • 16 juli 2015
Evolutieleer, postmodernisme & politieke correctheid

De evolutieleer brengt de mens terug tot een complexe biochemische machine. Die machine is het product van een geseculariseerde versie van wat we vroeger Goddelijke Voorzienigheid, maar tegenwoordig liever evolutie noemen.

Omdat God daaruit verbannen is, hebben we als naturalistische motor het mechanisme gevonden, dat Gods scheppende truc kan doen: natuurlijke selectie.

Wereldziel

Charles Darwin geldt als de vader van deze gedachteconstructie. Maar vóór Darwin was Hegel. De ontwikkelingsleer van Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770 – 1831) reduceert de mens uiteindelijk tot het product van de sociale groepen waarvan hij deel uitmaakt, zoals ras, klasse en geslacht. Volgens Hegel bewoog de wereld zich vooruit dankzij de bezieling van een 'absolute geest'. Deze wereldziel ontwikkelt zich tegelijk met de wereld. De analogie met Darwins evolutie springt in het oog. "Zonder Hegel, geen Darwin", merkte Nietzsche dan ook al op.

Relatieve deelwaarheid

Het verschil is dat Hegel het evolutieconcept op de wereld van de ideeën toepaste. Hij stelde dat al onze ideeën - wet, moraal, godsdienst, kunst, politieke idealen - voortkomen uit de geleidelijke "actualisering van de Wereldgeest" in de loop van de geschiedenis. Hegels denken is een vorm van historicisme, de leer dat alle ideeën de uitkomst zijn van historische krachten. Wat in het ene stadium van de geschiedenis voor waar doorgaat, moet plaats maken voor een hogere waarheid in het volgende stadium. Het aantrekkelijke van die opvatting is dat alles een beetje waar is. Elk idee is een relatieve deelwaarheid in de opwaartse beweging van de Geest, de evolutie van het bewustzijn.

Tijdloze filosofische waarheid

Wat is het logische probleem van historicisme, vraagt Nancy Pearcey in haar boek Finding Truth? Het weerlegt zichzelf. De stelling dat ieder idee een gedeeltelijke en relatieve waarheid is, moet ook op die stelling zelf van toepassing zijn. Zoals ieder zich ontwikkelend idee, hangt het af van zijn eigen moment in de geschiedenis, en kan het dus niet waar zijn in een bovenhistorische betekenis. Zoals filosoof John Passmore zei, kun je niet "als tijdloze filosofische waarheid volhouden dat er geen tijdloze filosofische waarheden bestaan". Hegel zag dat ook wel, maar ontsnapte eraan door stilzwijgend aan te nemen dat hij alléén in staat was boven de geschiedenis uit te zweven en die te beschouwen.

Spreekbuizen

Hoe komen van Hegel naar postmodernisme en politieke correctheid? Voor Hegel is het niet het individu dat de geschiedenis voortdrijft, maar de absolute en collectieve Weltgeist. Zelfs de ideeën van een individu vindt hij niet zelf, maar zijn uitdrukking van die Weltgeist. Individuen zijn in Hegels woorden "de onbewuste gereedschappen van de Weltgeist die in hen aan het werk is". Geestelijk gesproken scheppen mensen geen cultuur, maar worden zij door hun cultuur geschapen. Individuen zijn spreekbuizen van hun gemeenschappen op basis van ras, klasse, geslacht, etniciteit en seksuele identiteit. Waarheid is in die visie geherdefineerd als een sociale constructie. Zoals een postmoderne theoloog het uitdrukt: "Absolute waarheid bestaat niet: waarheid hangt veeleer af van de gemeenschap waaraan we deelnemen." Of zoals Nietzsche zei: "Feiten bestaan niet, alleen interpretaties".

Dood van de auteur

Als het individu de marionet is van sociale krachten, betekent dit dat er geen auteurs van ideeën bestaan. Elk boek, hoe origineel het ook lijkt, is slechts de neerslag van de Weltgeist in een bepaald stadium van zijn ontwikkeling. Men spreekt in dat verband van de "dood van de auteur". De postmoderne theoloog Mark C. Taylor legt uit dat dit het onvermijdelijke gevolg is van de dood van God: "De dood van God betekende de verdwijning van de Auteur die een absolute waarheid en eenduidige betekenis in de wereldgeschiedenis had gelegd". Omdat de mensen geschapen zijn in het beeld van God, aldus Taylor, "betekent de dood van God de dood van de auteur". Als er geen Schepper is, heeft de mens ook niet de waardigheid van een sub- of co-schepper.

Slachtoffergroepen

Veel scheppers van het postmodernisme waren ooggetuigen van 's werelds meest onderdrukkende en bloeddorstige politieke systemen: nazisme en communisme. Hun idee om te ontsnappen aan deze totalitariserende 'grote verhalen' en meta-narratieven is zich te concentreren op de variëteit aan individuele mini-narratieven. 'Diversiteit' werd het trefwoord. Dat moest de ophoping van politieke macht bij een groot verklarend verhaal in de weg staan. In de praktijk worden echter alleen bepaalde groepen uitgekozen om 'diversiteit' te vertegenwoordigen: gecertificeerde 'slachtoffergroepen' en minderheden op grond van ras, klasse, geslacht, etniciteit en seksuele identiteit. Zelden is er behoefte aan politieke of theologische diversiteit, wanneer die niet in overeenstemming zijn met het postmodernisme. De analyse van het probleem is typisch marxistisch. Groepen die slachtoffer zijn van onderdrukking, moeten bevrijd worden door politiek activisme: vrouwen, homo's, mensen met een donkere huidskleur, enzovoort.

Superioriteit

Het heeft geleid tot een moderne intellectuele cultuur, waarin mensen niet meer voor zichzelf nadenken, maar oordelen vellen volgens de genoemde verlichte schema's en daar een groot gevoel van superioriteit aan ontlenen. Wetenschapssocioloog Bruno Latour schrijft dat de aantrekkelijkheid van postmoderne kritiek (politieke correctheid) is dat die je in staat stelt te poseren als kritische denker die 'naïeve gelovers' vernedert door hun overtuigingen te deconstrueren. "Je hebt altijd gelijk", aldus Latour. Het gedrag van je doelwitten wordt in jouw postmodernistische visie immers "geheel bepaald door de werking van krachtige causaliteiten vanuit een objectieve realiteit die zij niet zien, maar die jij, ja jij alléén, wel kan zien." Deze zelfingenomen en zelfverblindende houding kopieert die van Hegel.

Ironisch

Postmodernisme is begonnen met het nobele doel het impliciete imperialisme van modernistische wereldbeschouwingen als nazisme en communisme te ontmaskeren, schrijft Pearcey. "Maar, ironisch genoeg, is het zelf imperialistisch geworden, door erop te staan dat alléén postmodernisten in staat zijn andermans onderliggende belangen en motieven te ontmaskeren - om die te deconstrueren en te debunken. En zo smoort het in wezen ieder ander perspectief."

Dit is een ingekorte bewerking van Hegels Deity door Nancy Pearcey op EvolutionNews.org


Tags

Katholiek nieuws in je mailbox:
Please wait

© Katholiek Nieuwsblad