Katholiek Nieuwsblad

Een oecumenische mijlpaal

Een oecumenische mijlpaal
Een beeld van Maarten Luther in Wittenberg (Foto: Flickr.com - CCBY gravitat-OFF)

Een koepel van protestantse Kerken, waaronder de Nederlandse PKN, tekende de gemeenschappelijke verklaring van katholieken en lutheranen over de rechtvaardigingsleer. Dat mag een oecumenische mijlpaal heten. Nu nog een gezamenlijke verklaring over Kerk, Eucharistie en ambt.

Dominee René de Reuver, scriba van de Protestantse Kerk in Nederland, was onder de indruk van de ondertekening van de Gemeenschappelijke Verklaring over de Rechtvaardiging door de World Communion of Reformed Churches (WCRC). Die vergaderde van 28 juni tot 7 juli in Leipzig en De Reuver was erbij, samen met de preses van de PKN, dominee Karin van den Broeke. De ondertekening vond plaats op 5 juli aan het einde van een kerkdienst in Wittenberg.

Vol symboliek

Vijfhonderd jaar na het begin van de Reformatie zet daarmee ook een aantal gereformeerde kerken – de WCRC vertegenwoordigt tachtig miljoen christenen – een streep onder het geding met Rome over de rechtvaardigingsleer. Vanwege de plaats en het moment was het een gebeuren vol symboliek, vertelt De Reuver.

De felicitatie van paus Franciscus en de aanwezigheid van bisschop Brian Farell van de Pauselijke Raad voor de Eenheid van de Christenen onderstreepten de oecumenische betekenis. De ondertekening betekent ook veel voor de PKN, zegt De Reuver. Sinds 2004 maakt een aantal lutherse gemeenten deel van de PKN uit.

Door de verbondenheid met die traditie voelt de PKN zich deelgenoot van de al in 1999 bereikte overeenstemming tussen katholieken en lutheranen. Maar de ondertekening door de koepel van gereformeerde kerken voegt een dimensie toe, te meer daar zij ook een eigen accent inbrengen.

In het geding

Wat ging er aan vooraf? De overeenstemming die katholieken en lutheranen na een lange dialoog bereikten, is een oecumenische mijlpaal. De Gemeenschappelijke Verklaring, ondertekend op 31 oktober 1999 in Augsburg, markeert het einde van een eeuwenlange theologische strijd over de vraag hoe een mens gered wordt. Alleen door Gods genade en door geloof in Gods belofte, of door genade én goede werken?

In de zestiende eeuw kwam deze vraag in het geding met Maarten Luther (1483-1546) centraal te staan. Voor Luther was dit hét vraagstuk waarmee de Kerk staat of valt. Het Concilie van Trente (1545-1563) boog zich erover en veroordeelde enkele van Luthers opvattingen scherp. De Gemeenschappelijke Verklaring legde de basis voor een gemeenschappelijk verstaan van de rechtvaardigingsleer zodat deze geen kerk-scheidende betekenis meer heeft.

Reacties

In de katholieke Kerk waren direct betrokkenen blij en dankbaar over de bereikte overeenstemming. Eén van de grote obstakels op de weg naar herstel van kerkgemeenschap was nu immers overwonnen. Nu kon men verder met andere zaken, zoals de verschillen in opvatting over Kerk, Eucharistie en ambt.

Aan lutherse zijde liepen de opvattingen uiteen. Sommigen zagen in de overeenstemming een knieval voor Rome, anderen waren teleurgesteld dat er nu nog meer zaken aan de orde zouden moeten komen voordat de eenheid tussen lutheranen en katholieken zou kunnen worden hersteld.

Na 1999 ging de dialoog tussen katholieken en lutheranen door. Kardinaal Kurt Koch, de voorzitter van de Pauselijke Raad voor de Eenheid van de Christenen, vertelde bij een symposium over Luther en de sacramenten in februari 2017 in Rome dat hij hoopt dat er de komende jaren ook een gemeenschappelijke verklaring over Kerk, Eucharistie en ambt kan komen. Als dat het geval is, komt het herstel van kerkgemeenschap werkelijk dichtbij.

Andere Kerken

De dialoog die de Kerk sinds 1967 voert met de Lutherse Wereldfederatie heeft ook grote betekenis voor de andere kerkgenootschappen die uit de Reformatie zijn voortgekomen. Deze hebben het belang van de overeenstemming tussen katholieken en lutheranen over de rechtvaardiging ook onderkend. De Wereldraad van Methodisten (in de achttiende eeuw voortgekomen uit de anglicaanse Kerk) sloot zich al in 2006 aan bij de

Gemeenschappelijke Verklaring. In april 2016 voegde zich ook de anglicaanse gemeenschap daarbij. In de verklaring wordt gesteld dat de anglicaanse Kerk hiermee onderstreept dat “verlossing in Christus door geloof een centrale oecumenische overtuiging van de christelijke leer is en dat hiermee een nieuw teken van onze gezamenlijke wil om verenigd te worden in katholieke en apostolische traditie tot uitdrukking wordt gebracht”.

Gereformeerden

Dat een aantal gereformeerde kerken de Gemeenschappelijke Verklaring heeft getekend, betekent dat de overeenstemming over de rechtvaardiging weer een breder draagvlak. Wel is het zo dat onder gereformeerden de opvattingen uiteenlopen.

Herman Selderhuis, kerkhistoricus en directeur van Refo500, wijst erop dat van de reformatorische kerken in Nederland alleen de PKN lid is van de WCRC. De andere reformatorische kerken zijn aangesloten bij de International Conference of Reformed Churches (ICRC). Hij verwacht niet dat ook de ICRC de Gemeenschappelijke Verklaring zal onderschrijven. “De reformatorische kerken hebben niet zoveel op met verklaringen. De toenadering tussen christenen vinden ze wel belangrijk. We hebben elkaar hard nodig.

Belangrijk is vooral dat katholieken en protestanten elkaar ter plaatse ontmoeten.”
Enkele reformatorische woordvoerders hebben inmiddels al afstand genomen van de Gemeenschappelijke Verklaring omdat die afbreuk zou doen aan onopgeefbare reformatorische theologische overtuigingen.

‘Samenwerken’

De katholieke Kerk is verheugd over de ondertekening door de WCRC. Mgr. Farell benadrukte in Wittenberg “dat deze overeenstemming de geestelijke en kerkelijke verbondenheid van alle christenen versterkt.

De gereformeerde kerken willen bovendien meer dan alleen deze verklaring ondertekenen, ze willen ook hun eigen inbreng geven en benadrukken dat onze rechtvaardiging door Gods genade (God bevrijdt ons van zonde en schuld) ook een verantwoordelijkheid inhoudt om deze genade in onze wereld te brengen door de inzet voor gerechtigheid. Bij de inzet voor gerechtigheid hebben zij een drietal terreinen voor ogen: economie, ecologie en de verhoudingen tussen de geslachten”.

Met veel zaken kunnen we instemmen, aldus de bisschop. “Ze maken al lang deel uit van de katholieke sociale leer. We hopen dat we op deze terreinen lokaal en regionaal kunnen samenwerken.”

Geert van Dartel is secretaris van de Katholieke Vereniging voor Oecumene. Zie www.oecumene.nl.


Tags

Katholiek nieuws in je mailbox:
Please wait

© Katholiek Nieuwsblad