Katholiek Nieuwsblad

Hé, katholiek geloof toch niet verzoenbaar met evolutietheorie?

  • 12 november 2015
Hé, katholiek geloof toch niet verzoenbaar met evolutietheorie?

Wat  krijgen we nu?

"Terwijl de meerderheid van katholieke theologen vandaag aanvaardt wat 'theïstische evolutie' wordt genoemd - wat in wezen neo-darwinistische evolutie betekent met de allernoodzakelijkste toegevingen die door Pius XII zijn gespecificeerd - zou de katholieke traditie wellicht toch meer problemen voor evolutie bevatten dan de meeste mensen zich realiseren of willen toegeven."

Enormiteiten

Haha. Als we deze - overigens nogal weifelende en niet echt moedige - bijdrage op het gezaghebbende Catholic Culture mogen geloven, komt er een einde aan een langdurige periode van intellectuele stagnatie in de katholieke Kerk op het evolutie-onderwerp. Dat is verheugend, want wanneer je in katholiek gezelschap blijk geeft van scepsis ten aanzien van darwinistische evolutietheorie, moet je voorbereid zijn op nog grotere enormiteiten dan van willekeurige seculiere intellectuelen. Graag roept men zelfs pausen aan als getuige a décharge en poneert men als feit dat de Kerk de evolutietheorie al lang heeft geaccepteerd (in de zin van 'zich eigen gemaakt').

Lumineus intellect

Eerlijk gezegd is de Kerk daar zelf ook een beetje verantwoordelijk voor: de evolutietheorie, zelfs darwinistisch geïnspireerde, heeft zij sinds het midden van de vorige eeuw niet meer expliciet verworpen, al doet ze dat regelmatig wel impliciet, bijvoorbeeld met de rede van paus Johannes Paulus II in 1996 of onlangs nog in de encycliek Laudato si' van paus Franciscus. De strekking hiervan wordt steevast omgekeerd weergegeven, namelijk alsof de Kerk hierin nogmaals de juistheid van academische evolutietheorie (die nu eenmaal vanuit haar methode naturalistisch is) heeft onderstreept. Paus Benedictus - die zelfs onder de pausen uitblinkt als een lumineus intellect - gaf er blijkbaar de voorkeur aan darwinistische evolutietheorie niet openlijk te veroordelen, maar met terloopse opmerkingen te ondermijnen. Daar zal vast nog wel eens een studie aan gewijd worden.

Sofisterij

Dat er beweging in de zaak lijkt te komen, komt door het nieuwe boek van de Poolse dominicaan Michael Chaberek, dat we hier al een keer eerder hebben aanbevolen. In Catholicism and Evolution wordt voor het eerst sinds lang een theologische balans opgemaakt, op basis van documenten binnen en buiten het Leergezag. Chaberek blijft voorzichtig in zijn oordeel, maar hij is - en dat pleit voor zijn intellectuele onafhankelijkheid - duidelijk gecharmeerd van Intelligent Design, de minderheidsstroming van wetenschappers die het darwinistisch dogmatisme aanvalt en daarvoor zelfs de lof oogst van atheïsten. Maar wat Chaberek betreft, is de jury er nog niet definitief uit. Wel concludeert hij op het eind dat dat de Kerk zich meer zou moeten verdiepen in Intelligent Design. Dit vermijdt namelijk het gladde ijs waar het darwinisme doorheen aan het zakken is, maar ook de sofisterij van het 'evolutionair theïsme', dat van twee walletjes eet.

Macro-evolutie

De bespreker van Catholic Culture probeert zelf ook de kerk in het midden te houden. Hij begrijpt terecht dat voortaan niemand meer om de grondige inventarisatie en evaluatie van Chaberek heen kan, maar om zich in te dekken eindigt hij met de conclusie dat het kan vriezen en dooien. "De auteur is er kennelijk in geslaagd zoveel mogelijk hinderpalen - potentiële en echte - voor evolutie in de katholieke traditie te vinden, en dan nog een paar. Maar (..) zijn opvattingen hoe onoverkomelijk deze hinderpalen zijn, moeten met een flinke hoeveelheid zout worden genomen. Chaberek wil verschrikkelijk graag kunnen zeggen dat biologische macro-evolutie ketterij is, maar uiteindelijk lukt hem dat niet. Hij houdt hoop dat de Kerk zoiets in de toekomst zal verklaren, misschien als eenmaal de neodarwinistische consensus doorbroken is, en hij twijfelt er niet aan dat dit binnen de reikwijdte van haar autoriteit ligt." (Macro-evolutie is het veronderstelde ontstaan van nieuwe soorten vanuit een puur materieel mechanisme. Dit wordt door de moderne wetenschap zonder bewijs geëxtrapoleerd vanuit micro-evolutie, het optreden van variaties binnen een soort).

Ketterij

Persoonlijk heb ik er geen enkele behoefte aan dat de Kerk zich uitspreekt over macro-evolutie, net zo weinig als over klimaatverandering overigens. Om vast te stellen dat ergens geen basis voor bestaat, zoals voor macro-evolutie, heeft niemand de Kerk nodig en ook haar theologie niet. Dat bewijs moet de wetenschap aanreiken, en als die daarin al anderhalve eeuw faalt en blijft falen, dan weet de wijze genoeg. Sapienti sat. Ooit was sobere waarheidsvinding en bewijsvoering het sieraad van de echte natuurwetenschap. Macro-evolutie is dus niet zozeer theologisch, als wel - voorzover het niet als hypothese maar als bewezen feit wordt gepostuleerd - puur natuurwetenschappelijk een ketterij.


Tags

© Katholiek Nieuwsblad