In de naoorlogse politiek speelden de confessionele partijen een grote rol van betekenis. Tot het midden van de jaren zestig hadden zij een meerderheid in het parlement en konden daarmede optimaal gebruik maken van hun invloed. Er waren aan de zijkant van de macht wat interne discussies over getuigen of werken, en de kleine christelijke politieke partijen probeerden hun grotere confessionele broers tot wat meer confessionele helderheid te bewegen, maar verder werd het land behoudend bestuurd. Omdat de meerderheid vond dat haar visie op de samenleving voor de gehele samenleving goed was, diende de niet-confessionele minderheid te accepteren wat de confessionele meerderheid voorschreef.

Graantje meegepikt
Bij de confessionelen was een grote gedrevenheid: Kuyper had zijn achterban het 'cultuurmandaat' geleerd en de niet-Kuyperianen hadden ook een graantje meegepikt uit deze ruif: er moest gewerkt en bebouwd worden.

Weerstand
De revolutie van de jaren zestig leidde echter tot een grote omwenteling in de politieke verhoudingen. De confessionele meerderheid begon af te brokkelen. Voor de confessionele politiek gaf dit in aanvang niet meteen hevige gevolgen: steeds weer lukte het de confessionele partijen een meerderheid binnen de regeringscoalitie te krijgen en zo de minderheid binnen de coalitie te dwingen confessioneel correct mee te stemmen. De ene keer moest de PvdA tegen haar eigen visie in met het CDA stemmen, een andere keer de VVD. Hoewel het resultaat confessioneel gunstig was, riep deze handelwijze veel weerstand op. Groot was de vreugde bij PvdA, VVD en D66 toen zij gezamenlijk een meerderheid hadden en de machtsspelletjes van het CDA konden weerstaan. Aanvankelijk gaf de Paarse premier Wim Kok aan dat christenen niet bang hoefde te zijn: er zouden niet allerlei anti-confessionele wetten uit de Haagse burelen komen.

'BV Nederland'
Met het afschudden van de ideologische veren liet Wim Kok elk idealisme of bevlogenheid varen. Hij maakte economisch de klus van Lubbers af, maar zonder diens inhoudelijke denkkader. Kok ging spreken over de 'BV Nederland' en gaf daarmee een belangrijk verschil met Lubbers aan: de samenleving moest niet vanuit een goddelijke roeping gediend en de krachten daarin ten goede bijgestuurd worden, maar het land moest als een bedrijf geleid worden door hem, die aan het hoofd van het bestuur van 'de BV' stond. De inrichting van het Torentje bleef identiek, behoudens het kruis: dat moest van Kok verwijderd worden.

Paarse wetten
Toen na vier jaar de innige samenwerking verlengd kon worden met Paars II waren er geen geruststellende woorden voor de christenen meer en rolde de ene na de andere anticonfessionele beslissing uit Den Haag over het land: experimenteren met 'foetusmateriaal', een 7x24-uurs economie, rol en invloed van Kerken minimaliseren, uitbreiden van abortusmogelijkheden, het zelfbeschikkingsrecht in het middelpunt, het huwelijk moest opengesteld worden voor paren van gelijk geslacht inclusief alle adoptiemogelijkheden.

Balkenende
Na acht jaar Paars hadden niet alleen de drie regeringspartijen er meer dan genoeg van. Pim Fortuyn vertolkte in zijn boek De puinhopen van acht jaar paars de bij het volk levende gedachten. De moord op hem leidde er toe dat het volk zijn toevlucht zocht tot het CDA waardoor deze partij weer in het centrum van de macht kwam. Balkenende entameerde een normen- en waardendebat en het CDA kon jarenlang haar weerhoudende invloed gebruiken.

Na vier kabinetten Balkenende zakten de confessionele partijen weg en vraagt de maatschappij al dan niet bewust om nieuwe antwoorden van de christenen.

Nul christelijke partijen?
Na schuldbesef moeten we zoeken naar nieuwe wegen. Het tijdperk van cultuurmandaat en weerhoudende invloed lijkt voorbij en wellicht moeten we pretentieloos zoeken het kwaad in te perken. Wellicht is het beter als het aantal christelijke partijen zakt en misschien zelfs tot 0, zodat christenen niet langer in irritatie oproepende partijen zitten maar als zoutend zout in alle partijen weerhoudend doen wat hand en hart vinden om te doen, juist nu de lamp van het fundamenteel en diep doordenken van politieke vragen bij de andere politieke partijen steeds fletser wordt.

Mr. C.M. Verkade studeerde rechten en politicologie, is zelfstandig ondernemer en actief bij het Christelijk Conservatief Beraad. Dat houdt op 27 oktober een congres over de toekomst van christelijke politiek. Info: www.christelijkconservatiefberaad.nl