Toeval dat Jezus een man is?

door  Anthony Ruijtenbeek
Voor heidenen zijn aarde en natuur vanzelfsprekend vrouwelijk. Voor heidenen zijn aarde en natuur vanzelfsprekend vrouwelijk.
Als leden van het 'theologisch elftal' van dagblad Trouw reageerden mgr. Gerard de Korte en de hersteld-hervormde theoloog Wim van Vlastuin op de stelling of het ook mogelijk zou zijn geweest dat Christus als vrouw zou zijn geïncarneerd.
Nu vind ik hun overwegingen hierover op zichzelf een interessante exercitie. Men mag niet vergeten dat juist het doordenken van schijnbaar irrelevante vraagstukken ("Hoeveel engelen passen er op de punt van een naald?") het Westers theologisch en filosofisch discours enorm vooruit hebben geholpen.

Historisch perspectief
Toch wil ik er een perspectief náást plaatsen; namelijk het historische. Anders dan in de theologie of de filosofie, is in de geschiedkunde de 'wat als?'-vraag taboe. Ze doet alleen uitspraken over hoe het gegaan is. Wat eventueel had kúnnen zijn, valt buiten haar vakgebied. Dan doemt er een andere vraag op, en een heel concrete: Christus is nu eenmaal, in onze schepping, in onze geschiedenis, geïncarneerd als man.

Paus Benedictus XVI heeft in zijn Regensburger rede er terecht op gewezen dat, in tegenstelling tot bijvoorbeeld het islamitische godsbeeld, het christelijke vertrekt vanuit de notie dat Gods ingrijpen in deze wereld doelmatig is en te ontsluiten voor de rede. Het is deze notie die de moderne wetenschap überhaupt mogelijk heeft gemaakt.

Onverstandige uitspraak
Op dit punt lopen de visies van Van Vlastuin en mij uiteen. Hij stelt dat we niet weten waarom God als man is geïncarneerd en dat dit uit de openbaring niet op te maken is. Ik denk dat dit niet geheel waar en eigenlijk ook een onverstandige uitspraak is.
Niet geheel waar, omdat de bijbelse openbaring wel degelijk wat aanwijzingen biedt die vanuit een eeuwenlange theologische doorontwikkeling én praktijkervaring nader geduid kunnen worden.
Onverstandig, omdat juist als het gaat om het gendervraagstuk, bij hedendaagse christenen in onze maatschappij veel vragen leven die op deze wijze wat ál te gauw uit de weg worden gegaan en onnodig onbeantwoord blijven.

Bruidegom en bruid
In de Bijbel wordt Christus voorgesteld als de bruidegom. Maar wie is de bruid? Dat is de Kerk. En in bredere zin is de gehele schepping als 'vrouwelijk' te typeren. Dit laatste beeld is niet exclusief christelijk, maar de kwalificering ervan zeker wel. In de concurrerende religies uit de begintijd van het christendom was de schepping een 'kosmisch ongelukje', iets waaraan men moest ontsnappen.

Ook in de gnostiek, de ándere grote synthese uit die tijd, komt dit duidelijk naar voren. Zelfs in het vrij milde gnostische Evangelie van Thomas beschrijft het allerlaatste logion dat de vrouw alleen het 'koninkrijk' binnen kan gaan als ze een man wordt. Daar stond dan de ronduit revolutionaire gedachtegang van het christendom tegenover dat de schepping weliswaar 'gevallen' was en dus incompleet, maar dat ze in zichzelf goed was en dat God zich tot doel gesteld heeft haar te herstellen.

Vrouw en man gelijkwaardig
Dat dit grote verschil in wereldbeschouwing niet louter theoretisch was, maar ook heel praktische gevolgen had, wordt aangetoond in de studie die Rodney Stark gemaakt heeft van de opkomst van het christendom in het Romeinse Rijk: The Rise of Christianity.

Volgens Stark is de rol van de vrouw in het christendom en de concrete gevolgen daarvan in het dagelijks leven, dé motor geweest van de groei. Door dat het leven en de voortplanting heilig waren, en de leer vrouwen als gelijkwaardig aan mannen voorstelde, hadden vrouwen als christen een beter lot. Natuurlijk werd ook het christendom beïnvloed door de culturele vrouwvijandigheid waardoor het omringd werd, maar nooit genoeg om het bovenstaande fundamenteel aan te tasten.

Onderdeel van de boodschap
We zien vandaag de dag zeker in China, maar ook in India grofweg hetzelfde gebeuren. Door het éénkindbeleid werden er vooral veel meisjes geaborteerd, waardoor China nu met een enorm mannenoverschot zit, wat nog versterkt wordt door een algemene demografische dip. Voor Chinese christenen is het echter not done om je kind te aborteren, óók niet als het een meisje is.

Kortom, dat Christus werd geïncarneerd als man, is óók een onderdeel van Zijn boodschap. Het betekent voor het mannelijke, als specifiek beeld van God, dat elk leiderschap alleen maar dienen kan zijn, het dienstbaar zijn aan het vrouwelijke, als culminatie van hetgeen Gods grootse werk is, de schepping.

Anthony Ruijtenbeek is een katholiek blogger en publicist.

10 februari 2012
De artikelen uit de krant zijn nu ook digitaal via Myjour.com te lezen. U kunt ze los kopen of als u abonnee bent gratis lezen. Klik hier voor meer informatie.

    KN op Twitter!

    Proef kn

    Proef kn! 8 weken voor € 15,-