Natuurlijke selectie

Darwin, die al jaren op zijn theorie zat te broeden, kreeg de schrik van zijn leven toen Wallace vanuit het Molukse eilandje Ternate een brief naar Engeland schreef, waarin hij als eerste het beginsel van natuurlijke selectie formuleerde. Darwin wilde daarvan de ontdekking claimen, maar ook weer niet vals spelen. Samen met wat vrienden werd een oplossing gevonden. Ze riepen een bijeenkomst van de Linnean Society bij elkaar. Daar werd op 1 juli 1858 Wallace' brief voorgelezen, terwijl Darwin uit eigen notities gauw wat in elkaar had geflanst. Onmiddellijk daarna ging Darwin aan het werk om in elk geval als eerste de theorie in boekvorm uiteen te zetten: The Origin of Species (1859).

Pionier Intelligent Design

We mogen 1 juli 1858 dus de geboortedag van de moderne evolutietheorie noemen, met Wallace en Darwin in een soort co-ouderschap. Maar over welke evolutietheorie hebben we het dan? Want de geestelijke vaders gingen er een verschillende kant mee op. Darwin maakte van natuurlijke selectie een allesverklarend beginsel in een blind en doelloos proces, terwijl Wallace - een veel helderder denker en auteur - al snel tot andere inzichten kwam. Vorig jaar interviewde Katholiek Nieuwsblad de historicus prof. Michael Flannery die in een heruitgave van The World of Life (1911) en een beknopte biografie heeft laten zien dat Alfred Russel Wallace, die overigens niet gelovig was, als een pionier van Intelligent Design gezien moet worden. Dat is de wetenschappelijke minderheidsstroming die het dogma van een intrinsiek doelloze evolutie verwerpt als een pre-wetenschappelijk vooroordeel. Dat kan de beste verklaring van sommige verschijnselen in de weg staan.

Ketterij

Voor het eerst in het Nederlands vertaalden we een interview met Wallace afgenomen in 1910, een jaar voor zijn overlijden. Daaruit blijkt dat de natuuronderzoeker overtuigd was van "het scheppende vermogen en de doelgerichtheid van de natuur". Het is hier op deze site te lezen. Voor de naturalistische dogmaticus Darwin waren dergelijke gedachten ketterij, en de relatie tussen de beide mannen bekoelde, al hebben ze nooit de waardering voor elkaars wetenschappelijke betekenis verloren.