Wat heeft Mitt Romney ons Europeanen te bieden? Als jonge mormoon is hij op zending naar Frankrijk geweest, waar hij twee jaar heeft gewoond. Hij spreekt Frans en kent Europa dus uit eigen ervaring. Niet dat je daar veel van merkt. Romney mag graag over Europa spreken als het vermoeide continent, waar lange stakingen slechts worden ingeperkt door korte werktijden, lange vakanties en vroege pensioneringen. Het verschil met Amerika is een cultuurkwestie, schrijft Romney in de National Review onder de kop Culture Does Matter.

'Cultuur doet ertoe' en tegenover Europa plaatst Romney dus "onze arbeidsmoraal, onze achting voor opvoeding, onze bereidheid risico te nemen, ons respect voor eer en gelofte, onze gezinsmentaliteit, onze overgave aan een doel dat groter is dan wijzelf, ons patriotisme".

Natuurlijk is dat zelf-feliciterende verkiezingsretoriek. Maar is het helemaal onwaar? Het is in ieder geval een andere retoriek dan Obama zou gebruiken.

Toch , wie de indringende economische reportage van Edward Luce heeft gelezen, Amerika in verval, weet dat ook de VS met enorme problemen kampen. Die zijn niet opgelost door die 'uitdagingen' te noemen: een dagelijks groter wordende schuldenberg, slecht onderwijs, een verdwijnende middenklasse, vertrekkende industrieën, inzakkende innovatie. Er werken meer mensen in Amerikaanse gevangenissen dan in heel de auto-industrie. Gevestigde belangen verlammen het land.

Het verschil met Europa is dat Romney kan aanhaken bij werkelijk levende Amerikaanse idealen. Welke Nederlandse politicus durft zijn kiezers nog aan te spreken op het idealisme zich in te zetten voor iets groters dan zijzelf: namelijk Nederland?

Anderzijds mag de republikeinse retoriek Europa graag wegzetten als 'socialistisch'. Is dat een te grove versimpeling? De Franse ideeënhistoricus Philippe Nemo bedient er zich in elk geval ook van en onderbouwt dat. Daarentegen lijkt de republikeinse gelijkstelling van overheidsbemoeienis en -steun met 'socialisme' kortzichtig. De econoom Ian Fletcher heeft in Free Trade Doesn't Work laten zien dat aan de grote economische prestaties van Amerika (en andere westerse landen als Duitsland en Japan) altijd een nauwe samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven ten grondslag lag.

De verheerlijking van de vrije markt en demonisering van elke overheidsinvloed als 'socialisme' lijkt dus eerder het probleem dan de oplossing. "Een eigenschap van onze cultuur die de Amerikaanse economie voortstuwt, steekt boven alle andere uit: vrijheid", aldus Romney. Vrijheid is inderdaad een hoge waarde. Maar sluit dat een vruchtbare samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven uit? Als het inderdaad maar in vrijheid gebeurt.