Vergilius, vader des avondlands

Theodor Haecker (1879-1945) is een van de grote katholieke en existentialistische auteurs. Hij werd katholiek door Newman te vertalen. Hij was een vastbesloten tegenstander van de nazi's. Hun publicatieverbod leidde tot zijn Tag- und Nachtbücher, een oorlogsdagboek. Intussen vormde hij een inspiratie voor Sophie Scholl van de studentenverzetsgroep Weisse Rose.

Al in 1931 publiceerde Haecker een vertaling van de Eclogen van Vergilius, gevolgd door een uitgebreid essay over de 'Vader van het avondland'. Vergilius is groter dan Dante of de onpeilbare Shakespeare, vindt Haecker (nu vaststaat dat Shakespeare een crypto-katholiek was en diens oeuvre opnieuw bekeken wordt, zou zijn oordeel mogelijk anders uitvallen; in zekere zin zijn Haecker en Shakespeare geestverwante katholieke verzetsauteurs).

Nadat de Romeinse dichter de zoetheid van het aardse bestaan bezongen had, maar ook het labor improbus, het harde werken en de lacrimae, de tranen, die het vereist, schreef Vergilius zijn grootse epos en zwanenzang als een heidens adventsgedicht. Aeneas verlaat als Abraham zijn vaderstad, aldus Haecker, en weet zich pas na veel lijden (zijn 'exodus') te vestigen in een voorbestemd land.

Dan klinken de verzen die Haecker de christelijkste noemt van alle voorchristelijke literatuur: Me si fata meis paterentur ducere vitam auspiciis, et sponte mea componere curas; urbem Troianam primum, dulcesque meorum reliquias colerem. "Als mijn lot het aan mijzelf had overgelaten, zouden Troje en de zoete resten van mijn dierbaren mijn eerste zorg zijn." Maar net als de christen wacht Aeneas een hogere roeping. Sainte-Beuve schreef: "Voor wie Vergilius heeft gelezen, heeft zelfs de komst van Christus niets verbazends meer." Uiteraard komt ook de vierde Ecloge ter sprake, ten bewijze dat niet alleen de Joden, maar ook de Romeinen na de burgeroorlogen in een zonderlinge adventsverwachting leefden.

Vergilius sublimeert het politieke genie van de Romeinen, aldus Haecker. Hun imperium, hún Europese eenmaking, bestaat onder puin en as nog altijd. Classicisten denken in Vergilius een evenbeeld te zien, terwijl juist zij in de wezenlijke dingen het verleden verloochenen. Haecker: "Een humanisme zonder theologie houdt geen stand. Vandaag zoekt men wanhopig naar de 'mens', maar men zoekt wat niet bestaan kan: de autonome mens. De gehele mens in het oog houden betekent niet alleen dat men zijn delen niet voor het geheel aanziet, maar wat veel belangrijker en essentiëler is, dat men erkent dat zijn heelheid gelegen is in dat 'de mens' het hele schepsel is, en daarom onophoudelijk om zijn Schepper roept, als Die niet bij hem is, net als een kind om zijn moeder."

Vergil, Hirtengedichte & Vergil, Vater des Abendlandes. Uitg. Fischer 1958, 156 pp., pb. Alleen antiquarisch verkrijgbaar.

22 februari 2013
De artikelen uit de krant zijn nu ook digitaal via Myjour.com te lezen. U kunt ze los kopen of als u abonnee bent gratis lezen. Klik hier voor meer informatie.

    Proef kn! 8 weken voor € 15,-