Rampen en klokkenluiders

Wat is het verband tussen de nieuwe regeling voor klokkenluiders in de Ambtenarenwet en de permanente ongevallenraad, die de Kamer wil maar het kabinet niet? Antwoord: Fred Spijkers.

Spijkers onderzocht vanaf 1984 in zijn eentje de AP-23 ramp: zeker twee ongelukken met een structureel onveilige landmijn, waarbij dodelijke slachtoffers vielen. Defensie, die van alles op de hoogte was, werkte hem zoveel mogelijk tegen. Pas dertien jaar later, toen hij niet anders meer kon, trok Spijkers publiekelijk aan de bel. Tenslotte stelde de Nationale Ombudsman vast dat Spijkers gelijk had. Op dit moment, we zijn zestien jaar verder, loopt nog steeds het KPMG-onderzoek dat zou moeten leiden tot een voor Defensie bindend advies. En evenzeer op dit moment verzet het ministerie van Defensie zich tegen een permanente ongevallenraad, die onafhankelijk onderzoek mag doen. Naar ongevallen bij Defensie als de Herculesramp. Of naar rampen waar Defensie nauw bij is betrokken, zoals de vuurwerkramp in Enschede.

Jammer voor Defensie en het kabinet, maar in de Tweede Kamer tekent zich een brede meerderheid af. PvdA, VVD, D66, GroenLinks en SGP willen dat de raad permanent beschikbaar is, forse bevoegdheden krijgt en integraal te werk gaat. Hij moet getuigen op mogen roepen en onderzoek doen op de plaats des onheils. De Kamer vindt dat in Enschede tijdverlies optrad doordat eerst een 'onafhankelijke onderzoekscommissie' moest worden geformeerd (waarin een oud-bewindsman van Defensie plaatsnam).

De uitkomst van het kabinetsberaad is nog niet bekend. Misschien wordt de nieuwe Europese regeling erbij betrokken, die de klokkenluider het recht geeft naar het Europarlement of de Europese Ombudsman te stappen. Wat het ook is, het is te hopen dat de Kamer haar poot stijf houdt. Nederlandse instanties zijn doodsbenauwd voor onafhankelijk onderzoek. De doofpot is de standaardoplossing geworden.

Dat is de link met de klokkenluiders regeling, die immers een doofpot tegen zou moeten gaan. In een artikel in KN van 10 december 1999 (zie ook dossier Spijkers op www.katholieknieuwsblad.nl) heeft Fred Spijkers het huidige wetsvoorstel gekritiseerd en een eigen voorstel gedaan. Volgens hem kan een regeling alleen werken als boodschap en boodschapper gescheiden worden. Dat kan door inschakeling van een notaris. De ambtenaar kan dan zijn werk voortzetten zonder voor eigen advocaat te hoeven spelen. "In de voorgestelde regeling wordt de boodschapper nog steeds belast", aldus Spijkers. "Met alle gevolgen van dien."

In een reactie op het KN-artikel hield toenmalig minister van Binnenlandse Zaken Peper vast aan zijn eigen voorstel. Onder minister De Vries dreigt het wet te worden. De ervaringsdeskundigheid van Spijkers lijkt in de wind geslagen. Vooralsnog is Spijkers voor de Staat persona non grata, louter en alleen omdat hij zijn geweten volgt. (HR)

• Vier weken GRATIS KN lezen? Neem snel de proef op de som >>