Zwarte legende Pius XII ontzenuwd op internet

Foto: AP

De Heilige Stoel is van plan op internet enkele documenten van de Geheime Archieven te plaatsen die betrekking hebben op de Tweede Wereldoorlog. Het initiatief is bedoeld als antwoord op een petitie van de Stichting Pave the Way (PTW), een organisatie die de kloof tussen religies wil dichten. De stichting stelde de digitale publicatie voor van gekopieerde documenten uit de Vaticaanse archieven over de periode maart 1939 tot mei 1945.

De voorzitter van PTW, Gary Krupp, vertelde tegen Zenit dat de Actes et Documents du Saint Siège relatifs a la Seconde Guerre Mondiale (Aktes en documenten van de Heilige Stoel betrekking hebbend op de Tweede Wereldoorlog) die al “eerder werden gepubliceerd, maar grotendeel genegeerd”, binnenkort “gratis ter beschikking komen voor studie en onderzoek”.  De documenten zullen ook op de website van zijn stichting komen.  Het project past binnen de missie van PTW, een onafhankelijke organisatie die erop gericht is obstakels tussen godsdiensten  weg te werken, samenwerking te bevorderen en een eind te maken aan het misbruiken van religie voor eigen agenda’s.

De uit New York afkomstige jood Krupp verklaarde: “binnen onze missie hebben we het pontificaat van paus Pius XII beschouwd als een bron van controverse tussen meer dan een miljard mensen”. De controverse ontstond over de vraag of hij genoeg gedaan had om de uitroeiing van de joden door de nazi’s te voorkomen.

Onderzoek van PTW heeft volgens Krupp aangetoond dat “de KGB vijf jaar na de dood van Pius XII een plan verzon,  ‘Zetel 12’ genoemd, om haar vijand, de katholieke Kerk in diskrediet te brengen. Een smerige truk, die Pius XII aanklaagde voor zijn ‘zwijgen’ tijdens de Holocaust, een beschuldiging die in 1963 uitgewerkt werd in het fictieve toneelstuk ‘De Plaatsvervanger’ van Rolf Hochhuth. Het resultaat was de ergste karaktermoord van de 20ste eeuw.”

Naar aanleiding van het onderzoek heeft paus Paulus VI volgens Krupp in 1964 een team van drie jezuïeten samengesteld, die  historisch geschoold waren om “door middel van een intensief onderzoek de relevante documenten over de oorlogsjaren in het Geheim Vaticaans Archief op te sporen.”  De drie onderzoekers waren Pierre Blet, Burkhart Schneider en Angelo Martini. Enkele jaren later werd Robert Graham aan de groep toegevoegd. Het eerste deel van hun werk verscheen in 1965, het laatste in 1981.

In 1999 riep kardinaal Edward Cassidy, op dat moment president van de Pauselijke Raad voor de eenheid van de  Christenen, volgens Krupp een speciale commissie bij elkaar van joodse en katholieke geleerden om de documenten te bestuderen. “Aan dit positieve initiatief kwam helaas in juli 2001 een eind,” aldus Krupp, “om de simpele reden dat de geleerden de taal van de documenten niet machtig waren. Ze stelden een lijst van 47 vragen samen en eisten de opening van de nog niet gecatogiseerde archieven van 1939 tot 1958.”

De stichting PTV vroeg toestemming om de verzameling documenten te digitaliseren en zo beschikbaar te stellen voor bestudering. Het past bij onze missie “om zoveel mogelijk documenten openbaar te maken en eraan bij te dragen dat dit obstakel tussen joden en katholieken weggenomen wordt in het licht van gedocumenteerde waarheid”, aldus Krupp.
 
Kupp zegt dat deze actie “gewoon het duidelijke bewijs wil leveren van de pogingen van Pius XII om het leed te verzachten tijdens de oorlog en dat de zwarte legende die zijn naam belasterde gewoon niet waar is”. Hij geeft toe dat deze actie niet bedoeld is als substituut voor de volledige toegang tot de archieven, maar dat ze de unieke inspanningen van Pius XII aantonen en de gevaren die hij liep met dit handelen onder dreiging van de nazi’s.  

• Vier weken GRATIS KN lezen? Neem snel de proef op de som >>