‘Blundermagistraten' krijgen geen straf

'Brokkenpiloot'
Sinds anderhalf jaar had het OM toch al een onderzoek naar eigen ‘fouten' lopen, dat onder leiding staat van voormalig procureur-generaal Dato Steenhuis. Deze is als magistraat echter zelf een ervaren “brokkenpiloot” (Elsevier) en komt ook op de Zembla-lijst voor. Mr. Steenhuis kwam in het verleden in opspraak wegens aantijgingen van belangenverstrengeling en systematische verkeersovertreding (terwijl de burger al bij een incidentele en geringe overtreding flink wordt beboet). Volgens Harm Brouwer, de voorzitter van het College van procureurs-generaal, zouden de afgelopen vijf jaar wel degelijk zo'n honderd medewerkers van het OM een disciplinaire maatregel opgelegd gekregen hebben, onder wie twintig officieren van justitie. Brouwer was echter niet bereid daar enige openheid over te geven. Het blijft dus onduidelijk wat die ‘disciplinaire maatregelen' in de praktijk betekenen. Dit is net zo symptomatisch voor de ‘transparantie’ van het OM als de wijze waarop het zich sinds enige jaren uit de Staatsalmanak heeft teruggetrokken. De zittende magistratuur kan men nu althans op internet nog naslaan, maar de staande is voor de burger geheel en al ongrijpbaar geworden.

Mede daarom eist de SP nu een onafhankelijk onderzoek naar de maatregelen tegen blundermagistraten. SP-Kamerlid Gerkens: “Keer op keer wordt de samenleving geconfronteerd met blunders van Justitie. Dit schaadt het vertrouwen in de rechtsstaat. Tien jaar na de Schiedammer Parkmoord wordt het tijd dat het gesteggel over uitblijvende sancties ophoudt. Bij ieder nieuw incident steken de verhalen de kop weer op dat grove fouten zonder gevolgen blijven voor de betrokken officieren van justitie.” Zij vindt het “de hoogste tijd voor een onafhankelijk onderzoek. De onderste steen moet hier boven”.

Opportuniteitsbeginsel
Grote woorden van de SP. Het is immers maar de vraag is of dat wel kan. In de praktijk blijkt het OM steeds niet of nauwelijks aan te pakken. In het Nederlandse bestel is het een controleur met grote macht en willekeur, die bovendien sterk verstrengeld is met de bestuurlijke elites en de politiek. De terugkerende problemen met het OM zijn dan ook geen incidenten, maar komen uit het systeem voort. Zo functioneert het OM als enige in Europa vanuit het zogenaamde opportuniteitsbeginsel. Dat wil zeggen dat het naar eigen goeddunken over rechtsvervolging kan beslissen. Weliswaar heeft de burger een theoretische kans via de rechter vervolging af te dwingen (de zogenaamde artikel 12-procedure), maar de succeskans daarvan is minder dan één procent (en daar is dus de rechterlijke macht debet aan).

Omgekeerd komt er in het sporadische geval dat artikel 12 wel werkt, zoals bij de vervolging van Geert Wilders, onmiddellijk een luchtje aan het vonnis te hangen (in dit geval een politiek luchtje), of dat nu terecht is of niet. In alle andere beschaafde Europese landen is het OM bij wet verplicht in beginsel elk misdrijf te vervolgen (en dus ook die in de eigen organisatie). KN heeft meer dan eens gewezen op het psychologisch corrumperende effect dat van het opportuniteitsbeginsel uitgaat. Een harmonisatie met de rest van Europa in de richting van het legitimiteitsbeginsel (de verplichting elk misdrijf te vervolgen en elk sepot uitdrukkelijk te verantwoorden) zou om die reden een welkome versterking van de Nederlandse rechtsstaat betekenen. Het OM zal zich tegen deze wettelijke inperking van zijn willekeur echter zeker met hand en tand verzetten.